Benedykt Porożyński

hm. Benedykt Porożyński (1909-1945) - komendant Morskiego Rejonu Harcerzy w Gdyni, wizytator GK Szarych Szeregów, ps. „Beno”, Jan Śliwa – Porożyński.
Urodził się 12 marzec 1909 r. w Toruniu, Ojciec Władysław (1878-1918) był piekarzem, członkiem Sokoła. Mama Maria z domu Śliwińska (1879-1956) gospodyni domowa; razem z mężem prowadziła restaurację i zajazd w Zblewie k/ Starogardu Gdańskiego.
 
Posiadał  czterech braci. Czesław (1905-1945) był kasjerem, pracownikiem Szpitala Psychiatrycznego w Świeciu. Za działalność harcerską osadzony w KL Stutthof. Zarażony tyfusem zmarł po zakończeniu  ewakuacji więźniów w Marszu Śmierci w Rybnie k/Wejherowa. Zygfryd (1908-1975) mechanik i kierowca samochodowy. Był przymusowo wcielony do Wermachtu. Uciekł z frontu francuskiego i przedostał się do Armii Polskiej, służył do końca wojny na terenie Anglii. Powrócił  w 1946 r. do  Gdyni i pracował jako kierowca w PLO. Józef Engelbert (1914 – 1969) przed wojną pracował w firmie maklerskiej. Brał udział w obronie kraju, po klęsce wrześniowej uciekł z obozu  jenieckiego w Trzepietówce i  ukrywał się w do końca wojny w Gdyni - Orłowie. Po wojnie prowadzi Łaźnię Miejską w Gdyni , a następnie pracował w PLO. Witold ps. „Kiepura”(1918-1942) po maturze w Liceum Męskim w Gdyni (1936) pracował w Domu Bawełny. W czasie wojny działał w ruch oporu na terenie Generalnej Guberni. Po  aresztowaniu został osadzony w  KL Auschwitz i tam zmarł. 
 
Mama Maria po nagłej śmierci męża w 1918 r., wraz z 5 synami osiedliła się w Chełmnie. Rodzinę utrzymywała, prowadząc jadłodajnię.
Benedykt ukończył Szkołę Powszechną w Zblewie. W Chełmnie n/ Wisłą kontynuował naukę w Męskim Gimnazjum Klasycznym. W czasie trwania  nauki w gimnazjum, oprócz służby harcerskiej, należy także do Towarzystwa  Literackiego im. Tomasza Zana, Klubu Wioślarskiego i Sodalicji  Mariańskiej. Po zdaniu matury w latach 1929 - 1933, studiował w Wyższej Szkole Handlowej w Poznaniu. 
 
Do harcerstwa wstąpił 15.04.1921 r. w II Chełmińskiej Drużynie Harcerzy im. gen. Józefa Hallera. Przyrzeczenie złożył 4.06.1922 r. i otrzymał krzyż harcerski o nr. XLI – 939. Wziął udział w zlocie harcerskim Hufca w Grudziądzu, a w lipcu 1924 r. w Zlocie Narodowym w Warszawie. Ukończył kurs zastępowych , a następnie  kurs drużynowych w Grabowie, po którym objął funkcję drużynowego swojej drużyny. Współpracował ze swoim nauczycielem gimnazjalnym hm. Wilhelmem Słabym, ówczesnym komendantem Chorągwi Pomorskiej Harcerzy. Uczestniczył w szkoleniu  kierowników obozów Chorągwi Pomorskiej. Pełnił funkcję skarbnika Hufca w Chełmnie i kierownika działu organizacyjnego Komendy Chorągwi Pomorskiej w Toruniu. Był  zastępcą Komendanta Hufca Chełmińskiego. W czerwcu 1926 r. brał udział w  Zlocie Chorągwi Pomorskiej w Toruniu. W lipcu 1927 i 1928 r. był komendantem dwóch obozów drużyny w Gdyni – Redłowie. Tuż przed maturą w lutym 1929 r. przekazał funkcję drużynowego swojemu następcy. W 1929 r. otrzymał stopień podharcmistrza, w  lipcu wziął udział w II Narodowym Zlocie ZHP w Poznaniu, pełniąc funkcję kwatermistrza, a w sierpniu uczestniczył w III Światowym Jamboree k/ Liverpoolu w Anglii. Pełnił też funkcję wykładowcy na kursie instruktorskim Chorągwi Pomorskiej. W październiku rozpoczął studia w Poznaniu i wstąpił do I Akademickiej Drużyny Harcerskiej im. St. Staszica. Ze względu na skromne warunki materialne, w czasie studiów podejmował dorywcze prace , aby zarobić na swoje utrzymanie. W lipcu 1932 r. był komendantem obozu zlotowego gdyńskiego Hufca Morskiego w Pucku, a w sierpniu tego roku współorganizował Międzynarodowy Zlot Skautów  Wodnych w Garczynie k/ Kościerzyny. Wtedy poznał bliżej hm. mjr. Józefa Ratajczaka, komendanta zlotu, który wysoko cenił sobie jego zdolności organizacyjne. Praktykę zawodową w 1930 r. odbył w Państwowym  Przedsiębiorstwie „Żegluga Polska” w Gdyni. Z Gdynią wiązał swoje przyszłe plany. Za jego namową mama z synami przeprowadziła się do Gdyni, kiedy wyjechał na studia do Poznania.
 
Po ukończeniu studiów w 1933 r., odbył 10 miesięczną służbę wojskową w formie dywizyjnego kursu podchorążych rezerwy piechoty. Otrzymał stopień sierżanta podchorążego rezerwy. Po dwóch latach awansowano go do stopnia podporucznika. W 1934 r. osiedlił się w Gdyni, podjął pracę zawodową w firmie „Progress”, zajmującej się eksportem węgla.  Mimo młodego wieku szybko awansował i został przyjęty w poczet Kolegium Ekonomistów Morskich. Prowadził także aktywną działalność harcerską. W 1935 r. przejął od hm. Bolesława Polkowskiego obowiązki komendanta hufca harcerzy w Gdyni. Przywiązywał dużą wagę do szkolenia kadry instruktorskiej i tworzenia drużyn żeglarskich. Organizował kursy z zakresu samoobrony, strzelectwa, terenoznawstwo i musztry,  oraz szeroko pojętej wiedzy o morzu i związkach Gdyni ze światem. Ten program przyciągnął młodzież starszą do drużyn, powodując wzrost liczebny Hufca Morskiego. Stopień harcmistrza nadano mu w 1937 r. W następnym roku Główna Kwatera ZHP powołała w Gdyni Morski Rejon Harcerzy składający się z 6 hufców terenowych i 1 pozaszkolnego, obejmującego młodzież robotniczą z peryferyjnych dzielnic Gdyni. Komendantem Rejonu  mianowano  hm. Benedykta Porożyńskiego. Często powoływano go na ćwiczenia wojskowe w 1935, 1936, 1938 i wiosną 1939 r. Był inspiratorem i organizatorem Harcerskiego Batalionu Obrony, który w liczbie 20 starszych harcerzy walczył w obronie Wybrzeża, w ostatnim starciu z Niemcami pod Koleczkowem. 
 
W sierpniu 1939 r., jako podporucznik rezerwy został zmobilizowany i udał się do swojej jednostki pod Radomiem. Obowiązki Komendanta Morskiego Rejonu Harcerzy przejął hm. Lucjan Cylkowski.
Jego 63  pułk piechoty walczył na Kielecczyźnie, a następnie w lubelskim. Po przegranej walce dotarł do Lwowa, wziął udział w  obronie miasta i dostał się do niewoli. Szczęśliwie udało mu się zbiec i czterokrotnie nieskutecznie podejmował  próbę ucieczki do Rumunii. Po zajęciu Lwowa przez Rosjan, podjął działalność konspiracyjną. Został zaprzysiężony w Harcerskiej Organizacji Wojskowo- Niepodległościowej, której założycielem był hm. Wilhelm Słaby. Otrzymał odpowiedzialne  stanowisko szefa Obszaru Wschodniego. Rozszerzył kontakty konspiracyjne na cały południowy teren zajęty przez Rosjan.   Podróżował do Brześcia i Białegostoku w celu nawiązania kontaktów konspiracyjnych. Utworzył sieć łączności  między Lwowem a Brześciem. Ze względu na dużą aktywność konspiracyjną we Lwowie groziło mu aresztowanie. Dlatego w styczniu 1940 r. przedarł się nielegalnie przez granicę w okolicy Brześcia i dotarł do Warszawy.  Przez hm. Gustawa Niemca, z którym, działał we Lwowie,  nawiązał  kontakt z Główną Kwaterą Szarych Szeregów. Z uwagi na biegłą znajomość języka niemieckiego i liczne znajomości z kadrą instruktorską na Pomorzu, otrzymał zadanie zorganizowania Pomorskiej Chorągwi Szarych Szeregów. Z fałszywymi dokumentami jako Jan Śliwa - Porożyński przybył  w lutym 1940 r. do Torunia.  Spotykał się z żoną i szczęśliwie uniknął aresztowania, które nastąpiło w wyniku ówczesnej dekonspiracji. Przyjechał ponownie do Torunia w maju i przystąpił do organizacji Szarych Szeregów na Pomorzu. W Świeciu przyjął przysięgę od brata Czesława i włączył go do pracy organizacyjnej. W Bydgoszczy powołał hufiec Szarych Szeregów i mianował jego komendantem hm. Bernarda Mrozińskiego.  W Chełmnie przyjął przysięgę od hm. Tadeusza Cieplika, a w Gdyni mianował hm. Lucjana Cylkowskiego komendantem gdyńskiego hufca Sz. Sz. W Chojnicach przekazał zorganizowaną strukturę Sz. Sz. hm. Bernardowi Myśliwkowi i mianował  go komendantem Pomorskiej Chorągwi Szarych Szeregów. Ustalił system łączności między Chorągwią a GK Szarych Szeregów. 22 maja 1940 r. podjął pracę w Powiatowej Spółdzielni Rolniczo – Hodowlanej w Mińsku Mazowieckim. Sprowadził żonę, a w październiku przyszła na świat ich jedyna córka - Maria Magdalena. W 1942 r . Niemcy awansowali go na funkcję dyrektora firmy. Otrzymał służbowy samochód, a jego służbowe wyjazdy do Warszawy bardzo ułatwiały kontakty konspiracyjne. Nadal opiekował się Pomorzem, wizytował hufce Sz. Sz. W Warszawie współpracował z ks. J. Szarkowskim, uczestniczył w życiu drużyn harcerskich. Przez hm. Witolda Bublewskiego nawiązał współpracę z tajną organizacją oficerów Marynarki Wojennej „ALFA” i wciągnął  do pracy wywiadu morskiego starszych harcerzy z Pomorza. Brał udział w organizacji łączności i przerzutów na trasie Warszawa - Gdynia – Sztokholm. W podwarszawskich lasach udzielał się w szkoleniach wojskowych Armii Krajowej. 19 lipca 1943 r., niespodziewanie został aresztowany i osadzony na Pawiaku. Próby wykupienia go z aresztu nie powiodły się. Został przewieziony do Gdańska, a po 3 miesiącach przesłuchań na Gestapo, 1 listopada 1943 r. osadzono go w obozie koncentracyjnym Stutthof . Nadano mu obozowy numer 26341. W obozie zastał wielu przyjaciół z harcerstwa i brata Czesława. Wrodzony optymizm, pogoda i hart ducha oraz paczki żywnościowe od rodziny, ułatwiły mu przetrwanie gehenny obozowej. Doczekał ewakuacji obozu i 25 stycznia 1945 r. wyruszył  w Marszu Śmierci w swoją ostatnią wędrówkę. Nie skorzystał z propozycji nadarzającej się ucieczki, gdyż pielęgnował w drodze brata Czesława, chorego na tyfus. Sam zaraził się tą okrutną chorobą. Czesław zmarł w obozie przejściowym w Rybnie  k/ Wejherowa w dniu urodzin brata – 12.03.1945 r. Tego samego dnia, ciężko chorego Benedykta odnalazły w Rybnie,  wcześniej wyzwolone, uczestniczki Marszu Śmierci, znajome harcerski Jadwiga Rotecka - Szewczuk i Elżbieta Marcinkowska - Szuca. Przewiozły go w ciężkim stanie do miejscowości Zamostne. Mimo zapewnienia mu troskliwej opieki po tygodniu, 18 marca zmarł. Pochowano go na cmentarzu we wsi Góra.  W pierwszą rocznicę śmierci, po dokonaniu ekshumacji, odbył się jego uroczysty pogrzeb w Gdyni. Udział wzięły władze miasta, wojsko, duchowieństwo i wielka rzesza harcerzy oraz mieszkańców miasta. Spoczął na  Cmentarzu Witomińskim.
 
Jego imię przyjął Szczep Harcerski przy Szkole Podstawowej nr 27 w 1969 r., i Drużyna Harcerska przy Szkole Podstawowej nr 13 w Gdyni. W 1996 r., na budynku w Zamostnem , gdzie zmarł, staraniem HKS „Korzenie” i Gminy Wejherowo, odsłonięto tablicę pamiątkową.
14.07.1938 r.  w  Toruniu zawarł  związek  małżeński  z  Edytą  Łangowską (1908-1985), nauczycielką, romanistką po studiach uniwersyteckich w Poznaniu. Posiadali jedyną córkę Marię Magdalenę Kruszczyńską, (1940) hm.,   mgr farmacji.
 
- S. Puchała „Poczet Harcmistrzyń i Harcmistrzów” t. II,  Buller  Wódz gdyńskich harcerzy. "Pomerania" nr 11 listopad 1985 r.
- Węgierski  Lwowska konspiracja harcerska 1939/1949. Rocznik  Tarnopolski 1995/1996
- Gąsiorowski, Szare Szeregi na Pomorzu 1939-1945, s. 210-214, Toruń 1998.
- Chrzanowski, Gąsiorowski, Steyer, Polska Podziemna na Pomorzu w latach 1939-1945, s. 609, Gdańsk 2005.
- Jarzembowski, Kuprianowicz, Harcmistrzynie i Harcmistrze ZHP mianowani w latach 1920-1949, s.174, Kraków 2006. 
- Książeczka Służbowa ZHP nr.0618322 - Benedykt Porożyński
- relacja córki hm. Marii Magdaleny Kruszczyńskiej.
- Chełmiński  Słownik Biograficzny  Chełmno  2006  s. 143-144
- Semper Fidelis maj-czerwiec 62/2001 -  Wrocław. Pismo  Towarzystwa  Miłośników Lwowa i Kresów płd. wschodnich.
- Czuwaj  Gdynio – wspomnienia gdyńskich harcerek i harcerzy 1928- 2011. Gdynia 2011.
hm. Bogdan Radys
Autor noty biograficznej

‹‹ wróć

Start  |  O nas  |  Zespoły  |  Program  |  Hufce  |  Ośrodki  |  Dokumenty  |  Media  |  Galeria       © 2011 Chorągiew Gdańska ZHP
Redakcja strony hm. Jacek Grzebielucha, promocja@gdanska.zhp.pl                                         Opieka techniczna phm. Andrzej Żmijewski, andrzej.zmijewski@zhp.net.pl
Chorągiew Gdańska na Fejsbuku