Teodor Delong

hm. Teodor Delong (1911-1992) - Komendant Morskiej Chorągwi Harcerstwa. 
 
Urodził się 25.03.1911 r. w Stanisławowie k/ Wrześni w Wielkopolsce. Ojciec Adolf z zawodu introligator był kolejarzem. Mama Teresy z Bollenbachów wychowywała ośmioro dzieci 6 synów i 2 córki.  Teodor był drugim dzieckiem w rodzinie i musiał się szybko usamodzielnić w życiu.  W wolnej Polsce ojciec został policjantem i często z tego powodu rodzina zmieniała  miejsce zamieszkanie, a dzieci szkoły. Był zdolnym uczniem i  po ukończeniu szkoły podstawowej w Skomlinie, wstąpił do Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Ostrzeszowie. Tam w 1930 r. otrzymał świadectwo dojrzałości. Pierwszą pracę nauczyciela otrzymał w dwuklasowej wiejskiej szkole podstawowej w Przytocznicy w pow. ostrzeszowskim. W tak dużej rodzinie starsze dzieci pomagały młodszym. Teodor zaczynając pracę miał na utrzymaniu młodszego brata ucznia Seminarium Nauczycielskiego. Drugi rok szkolny 1931/32 rozpoczął w innej podobnej wiejskiej szkole w Szklarce Przygodzickiej pow. odolanowski. Jesienią 1932 r. został powołany do odbycia służby wojskowej w Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy przy 29 p.s.k. w Szczypiornie pod Kaliszem. Po rocznym szkoleniu otrzymał stopień plutonowy podchorąży i mógł powrócić do pracy zawodowej. Wiosną 1934 r. otrzymał zatrudnienie w Szkole Podstawowej w Zdunach k/Krotoszyna. Prowadził z powodzeniem lekcje z językiem wykładowym niemieckim, ale nie czuł się dobrze w tej szkole. Po wakacyjnym ćwiczeniach wojskowych w Ostrowie Wlkp, napisał prośbę do Obwodowego Inspektoratu Szkolnego w Krotoszynie o przeniesienie do pracy w powiecie morskim. Uzyskał zgodę i rozpoczął pracę w Szkole Podstawowej nr. 4 w Gdyni. Prowadził też lekcje dla podoficerów Marynarki Wojennej, którzy uzupełniali swoje podstawowe wykształcenie.
 
Następnie przeszedł do Szkoły Podstawowej nr. 6 w Gdyni Obłużu, gdzie pracował w trudnych warunkach. Klasy były bardzo przepełnione. Jego I klasa liczyła 72 uczniów. Mimo trudnych warunków w biednej dzielnicy, atmosfera pracy była dobra i mile wspominał tamte lata. Wiosną 1936 r. zdał egzamin kwalifikacyjny i został nauczycielem mianowanym. W czasie wakacji pojechał na obóz instruktorów harcerskich do Baligrodu, organizowany przez Chorągiew Wielkopolską i Kuratorium Okręgu Szkolnego w Poznaniu. Po wakacjach został drużynowym w Szkole Podstawowej nr. 4, w której był nauczycielem, a w latach 1938-1939 hufcowym VI Hufca Harcerzy, w ramach Morskiego Rejonu Harcerzy w Gdyni.
 
 W 1937 r. brał udział w Jamboree w Holandii, zwiedził Brukselę i Paryż. W listopadzie 1938 r. został powołany do 2 Morskiego Batalionu Strzelców w Gdyni i skierowany do zajęcie Zaolzia. Był dowódcą plutonu moździerzy, ale  bez amunicji. Na szczęście nie była im wtedy potrzebna. Po powrocie do Gdyni wyczuwano już zagrożenie ze strony Niemiec. W czerwcu 1939 r. złożył egzamin wstępny na Wyższy Kurs Nauczycielski w Warszawie. W sierpniu został zmobilizowany i jako dowódca plutonu moździerzy 2 Morskiego Pułku Strzelców, brał udział w obronie Wybrzeża. Walczyli do ostatniego naboju i 19 września został wzięty do niewoli. Przebywał w oflagu w Prenzlau, Neubrandenburgu i Dőssel.
 
W obozach jenieckich ukończył Wyższy Kurs Nauczycielski, był słuchaczem dwuletniego Studium Pedagogiczno–Społecznego. W dniu 1.04.1945 r. doczekał szczęśliwie wyzwolenie obozu przez Armię Amerykańską. Na polecenie prezesa Koła Nauczycielskiego zorganizował szkołę dla wysiedlonych polskich dzieci, a następnie został zatrudniony w Centrali Szkolnictwa Polskiego. W czerwcu 1947 r. powrócił do Gdyni. Podjął funkcję kierownika Wydziału Programowego w Komendzie Chorągwi Harcerzy mieszczącej się wówczas w Sopocie i z tego powodu odrzucił propozycję kierowania Szkołą Podstawową nr. 6 w Gdyni Obłużu.  Pracę nauczycielską podjął w Szkole Podstawowej nr. 18 , a w następnym roku  szkolnym, w Liceum Spółdzielczym w Gdańsku. W 1948 r. został z-cą komendanta Chorągwi, a jesienią  komendantem Gdańsko Morskiej Chorągwi Harcerzy, urlopowany przez Kuratorium do pracy w ZHP. W 1949 r. otrzymał stopień harcmistrza oraz doprowadził do połączenia Chorągwi Harcerek i Harcerzy w Morską Chorągiew Harcerstwa. Po wykonaniu tego zadania został w 1950 r. zwolniony z funkcji komendanta Chorągwi i powrócił do pracy nauczycielskiej. Jesienią został dyrektorem w III Liceum Ogólnokształcącym w Gdyni. W 1952 został dyrektorem w  III Liceum Ogólnokształcącym w Gdańsku. W 1956 r. został wizytatorem liceów ogólnokształcących w Kuratorium Gdańskim i pod koniec roku powrócił do pracy w ZHP. Wszedł w skład pierwszej Komendy Chorągwi Harcerstwa w Gdańsku jako kierownik Wydziału Programowego. W latach 1957-1960 był m.in. wizytatorem Komendy Chorągwi, członkiem Komisji Weryfikacyjnej dla instruktorów, członkiem Komisji Stopni Instruktorskich oraz sekretarzem Wojewódzkiej Rady Przyjaciół Harcerstwa. W latach 1960-1961 był z-cą komendanta Chorągwi, a w latach 1959-1964 członkiem Rady Naczelnej ZHP.  W latach 1964-1974  był członkiem Rady Chorągwi, a latach 1969–1974 przewodniczącym Komisji Instruktorskiej Chorągwi.
 
W 1974 r. utworzył Komisję Historyczną Chorągwi i był jej pierwszym przewodniczącym,  która w 1976 r. przekształciła się w Harcerski Krąg Instruktorów Seniorów „Korzenie”. Był założycielem i pierwszym jego komendantem do 1984 r. Jako instruktor i wspaniały pedagog łączył umiejętnie dwie pasje pedagoga i harcerza. Cieszył się wyjątkowym autorytetem wśród kadry harcerskiej i nauczycielskiej. Był wymagającym, ale życzliwym i wyrozumiałym przełożonym, chętnie pomagał podopiecznym w trudnych życiowych sprawach.
 
 Dokończył studia pedagogiczne w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku otrzymując w 1959 r. tytuł mgr historii. W latach 1961 - 1969 był Inspektorem Szkolnym w Gdańsku, a następnie dyrektorem Okręgowego Ośrodka Metodycznego w Sopocie. W 1971 r. przeszedł na emeryturę. 
W 1948 r. zawarł związek małżeński z nauczycielką Anną Łabucką posiadał córkę Wandę Makowska (1954), nauczycielkę. Po śmierci żony Anny ożenił się w 1979 r. z Wandą Antoniak.
 
Od początku pracy zawodowej, był aktywnym działaczem Związku Nauczycielstwa Polskiego i pełnił m.in. funkcje przewodniczącego Rady Zakładowej ZNP. Od 1950 r. był członkiem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, a następnie Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych.
 
Należał od 1950 r. do Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, pełnił m.in. funkcję wiceprezesa Oddziału Dzielnicowego Gdańsk-Wrzeszcz–Oliwa.
W latach 1961–1969 należał do Szkolnego Związku Sportowego, był  m.in. prezesem  Zarządu Miejskiego w Gdańsku.
Był odznaczony m.in.: Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Medalem Komisji Edukacji Narodowej i Złotym Krzyżem Za Zasługi dla ZHP z Rozetą - Mieczami. 
Zmarł 1 marca 1992 r. i spoczywa na cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku.
 
- S. Puchała ”Poczet Harcmistrzyń i Harcmistrzów” Warszawa 2014, t. I, S. 279/280
- K. Jarzębowski ,L. Kuprianowicz „Harcmistrzynie i harcmistrze”, Kr. 2006 s.109, arch. HKS „Korzenie”, własny życiorys.
 
hm. Bogdan Radys
Autor noty biograficznej

‹‹ wróć

Start  |  O nas  |  Zespoły  |  Program  |  Hufce  |  Ośrodki  |  Dokumenty  |  Media  |  Galeria       © 2011 Chorągiew Gdańska ZHP
Redakcja strony hm. Jacek Grzebielucha, promocja@gdanska.zhp.pl                                         Opieka techniczna phm. Andrzej Żmijewski, andrzej.zmijewski@zhp.net.pl
Chorągiew Gdańska na Fejsbuku