Dom Harcerza w Gdańsku obchodzi swoje 55-lecie. Dokładnie dziś mija 55 lat odkąd pisze się historia tego budynku, który jest sercem pomorskiego harcerstwa.

W swojej historii stanowił element południowych murów obronnych Głównego Miasta Gdańska, był Dworem Miejskim, ale w pewnym momencie także wozownią i stajnią dla koni. Pełnił funkcję siedziby szkoły fechtunku i równocześnie teatru, a w późniejszym okresie gościł widzów w kinie WATRA. 15 listopada minęło 55 lat, od kiedy Dom Harcerza stał się stolicą pomorskich harcerzy Związku Harcerstwa Polskiego.

Z tej okazji odsłonięto pamiątkową tablicę podkreślającą ten wyjątkowy moment. Odsłonięcia dokonali, ówczesny komendant chorągwi hm. Łukasz Kochowski oraz hm. Zenon Kuligowski, który pełnił funkcję komendanta chorągwi w latach 1969–1973 i miał przyjemność odebrać klucze do budynku z rąk przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Tadeusza Bejma 15 listopada 1970 roku.

Od Miejskiego Dworu po Dom Harcerza 

Pierwsze budynki gospodarcze Dworu Miejskiego wzniesiono w systemie murów obronnych Gdańska 700 lat temu. Na początku XIV wieku mieściły się tu wozownia i stajnia dla koni, a w następnym stuleciu obok wybudowano pomieszczenia na potrzeby szkoły fechtunku. Nowa Szkoła Fechtunku zbudowana przez Jacoba van den Blocka spełniała także funkcję teatru – na środku znajdowało się otwarte podwórze otoczone przez galerię dla publiczności, natomiast na przeciwległej ścianie mieściła się scena. 

Przez stulecia ulegał rozbudowie, tracąc znaczenie elementu miejskich fortyfikacji. W budynku mieścił się arsenał i mennica gdańska. W 1730 roku wyremontowano budynek po raz ostatni i do końca XVIII wieku popadał w ruinę. Po pożarze, który miał miejsce w czasie oblężenia Gdańska przez wojska francuskie w 1807 roku, zachowaną cześć – Basztę Narożną i stajnie – zaadaptowano na siedzibę miejskiej straży pożarnej. W trakcie II wojny światowej historyczne budynki uległy całkowitej dewastacji. Po wojnie funkcjonowały w nim warsztat samochodowy i zakład kamieniarski. 

W 1962 roku z inicjatywą odbudowy Dworu Miejskiego wystąpili gdańscy instruktorzy harcerscy, na czele z hm. Tadeuszem Polakiem, ówczesnym dyrektorem gdańskiego oddziału Pracowni Konserwacji Zabytków. To jego imię nosi skwer przed Domem Harcerza mieszczący się przy ulicy Ogarnej.  

Do prac porządkowych na terenie zdewastowanych zabudowań włączyli się też gdańscy harcerze. Akt erekcyjny odbudowy budynku pod dzisiejszy Dom Harcerza wmurowano w stopę fundamentową środkowej baszty przez Wojewodę Gdańskiego, Naczelnika ZHP i inicjatorów odbudowy 23 listopada 1964 roku. Wieloetapowa praca zakończyła się prawie sześć lat później, a klucze do budynku z rąk przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Tadeusza Bejma odebrał ówczesny Komendant Chorągwi Gdańskiej – hm. Zenon Kuligowski. 

Uroczystości otwarcia Domu Harcerza odbyły się 15 listopada 1970 roku i tym samym rozpoczęła się nowa epoka w obiekcie, któremu harcerze podarowali nowe życie. 

W jego pomieszczeniach ulokowano cztery pracownie – nawigacyjno-szkutniczą, łączności, modelarstwa lotniczego i fotograficzno-filmową. W Domu Harcerza miało swój początek wiele inicjatyw artystycznych. „Za Murami” swoją działalność rozpoczęły zespół wokalny „Watra”, zespół muzyczny „Alert”, Klub Piosenki „Stajnia” i Harcerska Agencja Kulturalna „HAK”. Prawdopodobnie najbardziej znaną dla mieszkańców Gdańska częścią Domu Harcerza jest sala kinowa, która do dziś przyjmuje gości, ale przez wiele lat znana była jako Kino WATRA i Kino WATRA-SYRENA. 

Dom Harcerza w Gdańsku jest miejscem spotkań i wspólnej pracy harcerzy i instruktorów nie tylko z województwa pomorskiego, a całej Polski. Swoją działalność prowadzi tu ceniona Szkoła Instruktorska Macierzysta Akademia Kształcenia, której instruktorzy stanowią elitę wśród kadry kształcącej Związku Harcerstwa Polskiego. MAK prowadzi co rocznie kursy liderskie, wzmacniające kompetencje w zakresie zarządzania zespołami, prowadzenia projektów i kształcenia. Będąc siedzibą Komendy Chorągwi Gdańskiej ZHP, a także trzech gdańskich hufców – Hufca Gdańsk-Portowa, Hufca Gdańsk-Śródmieście oraz Hufca Gdańsk-Wrzeszcz-Oliwa – Dom Harcerza stał się centrum działań i rozwoju harcerskiej idei. Miejscem, w którym instruktorzy ramię w ramię w duchu przyjaźni podejmują służbę na rzecz społeczności lokalnych i wychowują młodych ludzi.

 

Historia Domu Harcerza w pigułce 

 

  1. Pierwsze budynki gospodarcze zespołu miejskiego wzniesiono w systemie murów obronnych Gdańska 700 lat temu. Na początku XIV wieku mieściły się tu wozownia i stajnia dla koni. 
  2. Na początku następnego stulecia dobudowano pomieszczenia na potrzeby szkoły fechtunku. W 1635 roku powstała druga tak zwana nowa Szkoła Fechtunku zbudowana przez Jacoba van den Blocka. 
  3. Przez wiele lat Nowa Szkoła Fechtunku działająca od 1635 roku spełniała także funkcję teatru. Na środku znajdowało się otwarte podwórze, dookoła którego ciągnęła się galeria dla publiczności, na przeciwległej ścianie umieszczono scenę krytą dachem. 
  4. Dzisiejszy Dom Harcerza przez stulecia ulegał rozbudowie, tracąc znaczenie elementu miejskich fortyfikacji. W budynku mieścił się arsenał i mennica gdańska. W 1730 roku wyremontowano budynek po raz ostatni i do końca XVIII wieku popadał w ruinę. 
  5. Po pożarze, w czasie oblężenia Gdańska przez wojska francuskie w 1807 roku, zachowaną cześć – Basztę Narożną i stajnie zaadaptowano na siedzibę miejskiej straży pożarnej. 
  6. W trakcie II wojny światowej historyczne budynki dzisiejszego Domu Harcerza uległy całkowitej dewastacji. Po wojnie funkcjonowały w nim warsztat samochodowy i zakład kamieniarski. 
  7. W Domu Harcerza miało swój początek wiele inicjatyw artystycznych. Tu swoją działalność rozpoczęły zespół wokalny “Watra”, zespół muzyczny “Alert”, Klub Piosenki “Stajnia” i Harcerska Agencja Kulturalna “HAK”.  
  8. Najbardziej znaną dla mieszkańców Gdańska częścią Domu Harcerza jest sala kinowa, która do dziś przyjmuje gości, ale przez wiele lat znana była jako Kino WATRA. 
  9. W 1962 roku z inicjatywą odbudowy Dworu Miejskiego wystąpili gdańscy instruktorzy, na czele z hm. Tadeuszem Polakiem, ówczesny dyrektor gdańskiego oddziału Pracowni Konserwacji Zabytków, którego imię nosi skwer przed Domem Harcerza. 
  10. 23 listopada 1964 roku akt erekcyjny odbudowy budynku pod dzisiejszy Dom Harcerza wmurowali uroczyście w stopę fundamentową środkowej baszty wojewoda gdański, naczelnik ZHP i inicjatorzy odbudowy. 
  11. 15 listopada 1970 roku nastąpiło uroczyste otwarcie Domu Harcerza. Klucze do budynku z rąk przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Tadeusza Bejma odebrał ówczesny Komendant Chorągwi Gdańskiej – hm. Zenon Kuligowski. 
  12. To już 55 lat, od kiedy Dom Harcerza stał się miejscem instruktorskich i harcerskich spotkań!