Bożena Domańska

Kategorie:
Data publikacji:

DOMAŃSKA z Tucholskich Bożena (1903-1985), nauczyciel akademicki, harcmistrzyni, komendantka Wielkopolskiej Chorągwi Harcerek (1924-1925), komendantka sopockiego Hufca Harcerek (1948-1949), uczestniczka Powstania Wielkopolskiego.

Urodziła się 25 IV 1903 r. w Katowicach w rodzinie polonijnych działaczy Górnego Śląska Józefa (1874-1952, kupiec, działacz TG „Sokół”, uczestnik Powstania Wielkopolskiego) oraz Jadwigi (ok. 1870-1935) z d. Botta. Miała dwie siostry: Zofię (1900-1936) oraz Irenę, zam. Borkowską (1911-1971). W 1907 roku rodzina Tucholskich przeniosła się do Poznania, gdzie rodzice włączyli się w miejscowy ruch niepodległościowy. W trakcie nauki w tutejszej szkole dla dziewcząt wraz z siostrą Zofią w roku 1914 wstąpiła do Tajnego Stowarzyszenia Oświatowego im. Emilii Plater oraz konspiracyjnej I Żeńskiej Drużyny Harcerskiej. W 1918 roku uczestniczyła w powitaniu w Poznaniu Ignacego Paderewskiego, a następnie w Powstaniu Wielkopolskim. Swoją powstańczą służbę pełniła w oddziale sanitarno-łącznościowym Poznań-Jeżyce. Za tą działalność w 1976 roku otrzymała Wielkopolski Krzyż Powstańczy oraz awans na stopień porucznika WP.

Po powstaniu powróciła do szkoły otrzymując w 1921 roku świadectwo maturalne. Edukację kontynuowała na Uniwersytecie Poznańskim w Studium Wychowania Fizycznego przy Wydziale Lekarskim. Jeszcze w trakcie studiów została asystentką i lektorką wychowania fizycznego u prof. Eugeniusza Piaseckiego (1872-1947, hm. Rp.). Do 1937 roku jako lektor wf prowadziła gimnastykę ze studentkami Uniwersytetu Poznańskiego oraz równolegle w latach 1928-1934 wykłady i ćwiczenia ze słuchaczami rocznych Wyższych Kursów Nauczycielskich. W międzyczasie uzyskała tytuł magistra wychowania fizycznego broniąc pracy o genezie ćwiczeń gimnastycznych. W 1937 roku z powodów rodzinnych przerwała pracę zarobkową, a latem 1939 roku wraz z rodziną przeniosła się do Warszawy.

W latach okupacji włączyła się w pracę konspiracyjną, kierowała punktem Rady Głównej Opiekuńczej na Mokotowie, a z ramienia Oddziału II RGO opiekowała się więźniami z Rakowieckiej. Latem 1944 roku wywiozła dzieci do Milanówka, ale nie zdążyła powrócić przed wybuchem powstania. Po utworzeniu w Pruszkowie obozu przejściowego dla przesiedleńców z Warszawy Durchgangslager 121 (Dulag 121) zgłosiła się do pracy w grupie sanitarnej.

Po wojnie wraz z córką osiadła w Sopocie (mąż i syn zatrzymali się w Krakowie) i podjęła się pracy przy uruchamianiu Akademii Lekarskiej w Gdańsku. W pierwszych latach nie uznawano jej prawa do tytułu asystenta, w związku z czym powierzono jej prowadzenie w wymiarze dwóch godzin tygodniowo ćwiczeń ze studentkami wydziału lekarskiego i farmaceutycznego jako instruktor kontraktowy. Etatowo była zatrudniona na stanowisku sekretarki wydziału, w obowiązkach której leżało załatwianie wszelkich spraw logistycznych w okresie odbudowywania uczelni. Czasowo dorabiała także w Towarzystwie Przyjaźni Polsko-Szwedzkiej. Dopiero w 1954 roku otrzymała posadę w nowootwartej Katedrze i Klinice Ortopedycznej. Odtąd specjalizowała się w gimnastyce rehabilitacyjnej. Nowa posada zaowocowała też pracami naukowymi, m.in. rozdziałem „Usprawnianie lecznicze w chorobach ortopedycznych” w „Zarysie ortopedii ogólnej”. Od tego czasu datuje się również współpraca z Instytutem Gruźlicy, Polskim Towarzystwem Reumatologicznym i Towarzystwem do Walki z Kalectwem. W tym ostatnim została wybrane do władz i powierzono jej funkcję wiceprezesa Oddziału Wojewódzkiego TWK. Swoje organizatorskie talenty pogłębione w działalności harcerskiej wykorzystywała przy organizacji zjazdów i sympozjów naukowych organizowanych przez klinikę i organizacje z którymi współpracowała. W 1959 roku przeszła na etat do Szpitala Wojewódzkiego w Gdańsku gdzie pracowała do emerytury, na którą przeszła w 1963 roku.

Na emeryturze pozostawała aktywna społecznie, udzielała konsultacji lekarzom stażystom, była ławnikiem sądu wojewódzkiego, działała w komitecie blokowym, w komisji pojednawczej i lokalowej samorządu mieszkańców. Współpracowała ze Szkołą Laborantek Medycznych. Była aktywna w sopockim kole [ZBOWiD] Związku Kombatantów i Byłych Więźniów Politycznych RP.

Od jedenastego roku życia aż do ostatnich dni była związana z harcerstwem. W 1922 roku została drużynową jednocześnie uzyskując awans na stopień przodowniczki, a w latach 1924-25 pełniła funkcję komendantki Chorągwi Poznańskiej Żeńskiej [p. Chorągwi Wielkopolskiej Harcerek]. W 1924 roku otrzymała stopień instruktorski podharcmistrzyni – od 1927 roku równoważny harcmistrzyni. W latach następnych pełniła różne funkcje w komendzie chorągwi, m.in. referentki wychowania fizycznego (1928-29) oraz referentki zagranicznej (1937-39). Okres okupacji przetrwała w Warszawie działając w harcerskiej konspiracji.

Po wojnie włączyła się w odbudowę harcerstwa na Wybrzeżu, m.in. pełniąc funkcję komendantki sopockiego Hufca Harcerek (1948-49) oraz wchodząc w 1949 roku w skład komendy Morskiej Chorągwi Harcerstwa jako inspektor WF. Po odrodzeniu ZHP na Zjeździe Łódzkim w grudniu 1956 roku znowu odbudowywała pomorskie harcerstwo. Była członkiem komendy Gdańskiej Chorągwi Harcerstwa i z-cą kierownika Wydziału Kształcenia (1957-58) i kierownikiem Samodzielnego Referatu WF (1957-64) oraz przewodniczącą Chorągwianej Komisji Rewizyjnej (1964-70). Organizowała kursy i obozy instruktorskie. Nawiązała także nieoficjalne kontakty ze skautami angielskimi i francuskimi. Rozkazem Naczelnika ZHP z 1965 roku otrzymała honorowy stopień Harcmistrza Polski Ludowej. W 1976 roku wstąpiła do powstającego Kręgu Instruktorów Seniorów „Korzenie” przy komendzie Gdańskiej Chorągwi ZHP, a w 1980 roku także do gdańskiego Kręgu Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego. W 1983 roku Naczelnik ZHP przyznał jej honorowy tytuł Instruktora Seniora.

Zmarła 19 XII 1958 r. i została pochowana na sopockim cmentarzu komunalnym. Została odznaczona: [Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski] Orderem Polonia Restituta (1976), Krzyżem za Zasługi dla ZHP (1969), Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym (1976), Odznaką „Za wzorową pracę w Służbie Zdrowia” (1970), Honorową Odznaką „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej” (1969), Złotą Odznaką Towarzystwa Walki z Kalectwem (1972), Odznakę PTD „Przyjaciel Dziecka” (1969), Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego (1969), Odznaką 70-lecia Harcerstwa (1983).

W roku 1927 zawarła związek małżeński z Leonem Domańskim z Domanina herbu Larysza (1899-1972, potomek uczestników Sejmu Wielkiego, spokrewniony z rodziną Wańkowiczów, ekonomista, prezes kilku spółek handlowych). Małżeństwo to miało dwoje dzieci: Andrzeja (1928-, inżyniera) oraz Hannę (1932-2009, harcerkę, historyka sztuki, doktora nauk technicznych, konserwatora zabytków, popularyzatorkę zabytków, autorkę książek).

Literatura:
Golec J.: Sopocki album biograficzny, Cieszyn 2008, s. 56-57;
Golec J.: Sopot Kronika XX wieku, Gdynia 2002, s. 291-292;
Grzywacz J., Radys B., Ruta G., Szczecina D. (red.): Harcerskie historie, Jelenia Góra 2010, s. 251-252;
„Hanna Domańska i jej świat”, Gdańsk-Sopot 2011, s. 23-69;
Puchała S.: Poczet harcmistrzyń i harcmistrzów, Warszawa 2014, Tom 2, s. 724;
Kuligowski Z., Radys B.: Harcerstwo gdańskie 1945-1973, Gdańsk 2015, s. 167, 172, 177 i 183;
Szczecina D.: Sopockie harce, Sopot 1997, s. 81;
Kwestionariusz-Deklaracja Bożeny Domańskiej HKS „Korzenie” z dn. 27.XI.1976 w archiwum Muzeum Harcerstwa;
Strona internetowa http://www.sejm-wielki.pl/b/sw.180245  z dn. 17.05.2015.

hm. Zenon Kuligowski
hm. Dariusz Szczecina

Czuwajcie – to znaczy postępujcie tak, by móc szczęśliwie żyć.

Najnowsze wpisy

Aktualności Chorągwi

Wizyta studyjna w Poznaniu

W weekend 14-16 czerwca instruktorzy z naszej chorągwi pojechali na drugą już wizytę studyjną w ramach projektu „Zrób to” dofinansowanego ze środków programu Funduszu Inicjatyw

Czytaj więcej »
Aktualności Chorągwi

Warsztaty opiekunów prób phm i hm

16 czerwca w Gdańsku odbyły się warsztaty dla opiekunów prób podharcmistrzowskich i harcmistrzowskich organizowane przez Chorągwianą Komisję Stopni Instruktorskich oraz Macierzystą Akademię Kształcenia. Uczestnicy zaczęli

Czytaj więcej »

|BADŹ Z NAMI NA BIEŻĄCO|

Związek Harcerstwa Polskiego
Chorągiew Gdańska

im. Bohaterów Ziemi Gdańskiej
ul. Za Murami 2-10, 80-823 Gdańsk

tel.: (58) 301 13 27

Administrator: Jacek Grzebielucha jacek.grzebielucha@zhp.net.pl