Co to jest ADHD?

ADHD inaczej Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Deficytem Uwagi – to zaburzenie neurorozwojowe powodujące deficyty uwagi, nadpobudliwość ruchową, impulsywność oraz hiperaktywność. Zazwyczaj rozpoczyna się we wczesnym dzieciństwie. Choć zaburzenie to jest częściej rozpoznawane u chłopców, należy podkreślić, że zespół nadpobudliwości psychoruchowej dotyczy w podobnym stopniu obu płci. Jednak o ile u chłopców z reguły dominują objawy nadpobudliwości, u dziewczynek przeważają zaburzenia koncentracji, przez co bywają one błędnie diagnozowane.

Jak się objawia?

Objawy ADHD obejmują przede wszystkim zaburzenia uwagi i koncentracji, impulsywność oraz nadruchliwość.

Objawy ADHD u dzieci:

OBJAWY NADRUCHLIWOŚCI OBJAWY ZABURZEŃ KONCENTRACJI I UWAGI OBJAWY NADMIERNEJ IMPULSYWNOŚCI
Dziecko jest pobudzone: ciągle się wierci, porusza rękami, nogami. Podczas wykonywania obowiązków, dziecko nie zwraca uwagi na szczegóły, popełnia błędy wynikające z „niedopatrzenia”. Dziecko często odpowiada na pytanie, zanim pytająca osoba skończy je zadawać.
Dziecko nie potrafi dostosować swojego zachowania do okoliczność. Jest roztargnione i często zapomina o czymś. Brak odpowiedniej organizacji. Jest niecierpliwe, w sytuacjach grupowych nie umie czekać na swoją kolej.
Nie potrafi wysiedzieć w jednym miejscu, gdy się tego oczekuje. Sprawia wrażenie, jakby nie słuchało, co się do niego mówi. Próbuje skupiać uwagę innych na sobie, często podejmując ryzykowne działania.
Jest nadmiernie gadatliwe. Ma problemy z zaplanowaniem aktywności i zadań, odkłada zadania na ostatnią chwilę. Wyraża emocje i myśli bez zastanowienia się, nie biorąc pod uwagę ewentualnych konsekwencji.
Podczas zabawy jest głośne. Gubi przedmioty i zabawki, nie pamięta, gdzie je zostawiło. Przerywa innym rozmowę lub czynność, wtrąca się w wypowiedzi i aktywności innych.
Odpoczynek w ciszy sprawia mu trudności. Unika czynności wymagających zaangażowania i koncentracji.
Ma problemy z kontynuowaniem rozpoczętych zadań. Łatwo rozprasza się pod wpływem bodźców zewnętrznych.

Objawy ADHD u dorosłych:

  • Trudności z organizacją – codzienne zadania, zarządzanie czasem, planowanie i realizacja projektów.
  • Problemy z koncentracją – trudność w skupieniu na zadaniach, np. w pracy, łatwe rozpraszanie się, przeskakiwanie z jednej czynności na drugą.
  • Zapominalstwo – problem z pamiętaniem ważnych dat, umówionych spotkań.
  • Impulsywność – problem z kontrolowaniem emocji, impulsywne podejmowanie decyzji życiowych.
  • Trudności z relaksacją
  • Częste zmiany pracy
  • Niska samoocena – frustracja związana z niespełnieniem oczekiwań, niezadowolenie z pozycji zawodowej.
  • Problemy z komunikacją – nieumiejętność słuchania innych.
  • Trudności w utrzymaniu relacji
  • Odkładanie zadań na później
  • Ryzykowne zachowania – dorosłe osoby z ADHD mogą wykazywać skłonność do ryzykownych działań takich jak nieostrożna jazda samochodem, nieplanowane wydatki czy inne zachowania mogące prowadzić do problemów.

Podtypy ADHA

  • ADHD z przewagą zaburzeń uwagi – osoby z tym podtypem mają przede wszystkim trudności z utrzymaniem uwagi, organizacją i wykonywaniem zadań, a także zapamiętywaniem codziennych czynności. Mają tendencję do łatwego rozpraszania się i mogą wydawać się nieobecne myślami podczas bezpośrednich interakcji.
  • ADHD z przewagą nadruchliwości i impulsywności – charakteryzuje się nadmierną aktywnością i impulsywnością. Osoby z tym podtypem mogą mieć trudności z siedzeniem w miejscu, mogą często przerywać innym, mówić w nieodpowiednich momentach i mieć trudności z oczekiwaniem na swoją kolej.
  • ADHD typu mieszanego – jest to najczęściej diagnozowany podtyp, w którym osoba wykazuje zarówno znaczące problemy z uwagą, jak i nadpobudliwość oraz impulsywność. Aby zostać zaklasyfikowanym do tego podtypu, osoba musi spełniać kryteria zarówno dla nieuwagi, jak i nadpobudliwości.

Różnice między chorobą afektywną dwubiegunową (CHAD) a ADHA

ADHD jest chorobą neurorozwojową, charakteryzuje się stałością objawów występujących już zazwyczaj we wczesnym dzieciństwie. Natomiast choroba afektywna dwubiegunowa ma charakter epizodyczny z przeplatającymi się zaburzeniami depresyjnymi i okresami manii (wzmożony nastrój, nadpobudliwość, zwiększona aktywność ruchowa), najczęściej rozpoznawana jest w późniejszym wieku (na etapie wczesnej dorosłości).

Poradnik pracy z dziećmi z ADHD, wspieranie ich funkcjonowania w grupie

  1. Ułatwienie skupienia
    • Podziel zadania na mniejsze kroki – duże zadania mogą przytłaczać dziecko. Podziel je na krótsze etapy, dając konkretne instrukcje.
    • Eliminacja rozpraszaczy – w miarę możliwości ogranicz hałas, bałagan i inne bodźce. Dzieci z ADHD mogą rozpraszać każde najmniejsze czy też kolorowe elementy. Ustaw dziecko w miejscu z najmniejszą ilością tych bodźców.
    • Techniki sensoryczne – pomocne mogą być przedmioty takie jak piłeczki antystresowe, gumki do ściskania, które pozwolą rozładować nadmiar energii.
  1. Funkcjonowanie w grupie
    • Role w grupie – przydziel dziecku odpowiedzialność (np. rozdawanie materiałów). Daje to poczucie znaczenia i zmniejsza impulsywne zachowania.
    • Stosuj konkretne i zrozumiałe komunikaty – dotyczące sytuacji „tu i teraz” np. gdy dziecko jest za głośne, zamiast mówić: „zachowuj się cicho”, powiedz „mów ściszonym głosem”.
  2. Radzenie sobie z nadmierną ruchliwością
    • Organizowanie przerw na ruch – zamiast wymagać ciągłego siedzenia, zaplanuj regularne przerwy na bieganie, skakanie czy np. wspólne pląsy.
    • Miejsce ruchu w sali – wydziel przestrzeń, gdzie dziecko może się chwilę poruszać, nie przeszkadzając innym.
  1. Przestrzeganie zasad i dostosowanie się
    • System nagród i motywacji – stosuj system punktowy, nagrody lub pochwały za wykonane zadania.
    • Chwal za dobre zachowania – zwracaj uwagę na to, kiedy dziecko zachowuje się dobrze, nagradzaj takie zachowania na przykład poprzez pochwały.
    • Wydawaj zrozumiałe polecenia z określeniem czasowym – zamiast „przestań wstawać” spróbuj: „spróbuj usiąść na 2 minuty, a potem zrobimy przerwę”.
    • Alternatywne sposoby na energię – zamiast walczyć ze wstawaniem zaproponuj na przykład zadanie wymagające ruchu (rozdanie materiałów do kolejnych zadań).
  1. Jak stworzyć odpowiednie warunki
    • Indywidualne podejście – obserwuj, co działa najlepiej dla konkretnego dziecka.
    • Wyznacz „bezpieczne miejsce” – stwórz strefę, gdzie dziecko może się wyciszyć, jeśli poczuje się przeciążone.
    • Współpracuj z opiekunami, by lepiej zrozumieć potrzeby dziecka i wprowadzić spójne strategie.

Przykładowe problemy w pracy w grupie i ich rozwiązanie:

  1. Ciągłe przerywanie i wtrącanie się w rozmowy

Dlaczego się zdarza?

Dzieci z ADHD mają trudności z czekaniem na swoją kolej i impulsywnie wypowiadają myśli, zanim zdążą je przetworzyć.

Jak zaradzić?

  • Nauka sygnałów: umów się z dzieckiem na używanie wizualnego lub ustalonego gestu (np. podniesienie ręki), zanim coś powie.
  • Przypominaj reguły krótko i jasno: „Poczekaj na swoją kolej. Teraz mówię ja, potem ty”.
  • Pochwały za cierpliwość: jeśli dziecko poczeka na swoją kolej, pochwal je.
  1. Rzucanie przedmiotami w złości lub frustracji

Dlaczego się zdarza?

Dziecko może mieć trudności z regulowaniem emocji i wyrażać frustrację w sposób impulsywny.

Jak zaradzić?

  • Rozpoznaj przyczynę i porozmawiaj – zwróć uwagę na to, że jego zachowanie było niestosowne, zapytaj, czym było spowodowane.
  • Ucz alternatywnych strategii wyrażania emocji: np. powiedz dziecku, że może mówić „jestem zdenerwowany, bo…”, zamiast działać impulsywnie.
  • Zastąp zachowanie innym: podaj przedmiot, którym dziecko może manipulować w bezpieczny sposób, np. piłkę antystresową.
  1. Częste wstawanie

Dlaczego się zdarza?

Częste wstawanie wynika z nadmiaru energii lub trudności ze skupieniem.

Jak zaradzić?

  • Zaproponuj rozwiązanie – powiedz, że jeśli dziecku uda wysiedzieć się jeszcze 5 minut, w zamian zrobimy przerwę, podczas której będzie miał okazję na przykład wybiegać się: „Czy dasz radę wysiedzieć jeszcze 5 minut, następnie zrobimy przerwę?”.
  • Przydziel zadania wymagające ruchu.
  • Organizuj aktywności w ruchu między zadaniami.
  1. Ociąganie się z rozpoczęciem zadania

Dlaczego się zdarza?

Zadanie może wydawać się dziecku z ADHD zbyt trudne, nudne lub przytłaczające, co prowadzi do unikania.

Jak zaradzić?

  • Jasne wskazówki – daj dziecku konkretne polecenia, np. „zacznij od napisania swojego imienia na kartce” (to pomoże dziecku wystartować, a później samodzielnie realizować zadanie).
  • Timer motywacyjny – ustaw minutnik, aby dziecko wiedziało, ile ma czasu na wykonanie zadania.
  • Podział na etapy – podziel zadanie na małe kroki.
  1. Impulsywne działanie np. dotykanie wszystkiego, wbieganie w nieodpowiednie miejsca

Dlaczego się zdarza?

Dzieci z ADHD mają trudności z powstrzymaniem impulsów i często działają, zanim pomyślą.

Jak zaradzić?

  • Ustal granice – powiedz jasno „Nie dotykamy rzeczy, które nie są związane z zadaniami na naszej zbiórce. To ważna zasada.”
  • Wyznacz miejsce do ruchu i czas, kiedy dziecko będzie mogło się „wyszaleć”.
  1. Głośne mówienie lub hałasowanie  w niewłaściwych momentach

Dlaczego się zdarza?

Dzieci z ADHD mogą nie zauważać, że są głośniejsze niż inni lub próbują zwrócić na siebie uwagę.

Jak zaradzić?

  • Wprowadź stopniowe wyciszanie – zamiast nagle wymagać ciszy, zachęcaj do mówienia coraz ciszej np. w formie zabawy „kto potrafi mówić najciszej?”
  • Modelowanie zachowań – powiedz: „Posłuchaj, jak teraz mówię cicho, możesz spróbować tak samo”.

Ważne!

Pamiętaj o stawianiu granic w sposób pozytywny, ale konsekwentny.  Nie daj sobie wejść na głowę. Jeśli zauważasz, że mimo twoich starań dziecko nie potrafi się dostosować, porozmawiaj o jego dalszym uczestnictwie z jego rodzicami. Nie powinieneś zmieniać dotychczas obowiązujących zasad tylko dla niego.

 

Dofinansowano ze środków Miasta Gdańska.

Obrazek przedstawia logo Miasta Gdańska.