Przemoc to intencjonalne działanie lub zaniechanie jednej osoby wobec drugiej, które wykorzystując przewagę sił narusza prawa i dobra osobiste jednostki, powodując cierpienia i szkody.
O przemocy możemy mówić wtedy, gdy zostaną spełnione 4 warunki:
- Jest to intencjonalne działanie lub zaniechanie działania (innymi słowy sprawca musi być w stanie rozumieć swój negatywny wpływ na ofiarę i chcieć robić to co robi).
- Jedna osoba ma wyraźną przewagę nad drugą (może to być przewaga fizyczna, ale również finansowa, psychiczna, wynikająca ze statusu społecznego itp.)
- Działanie lub zaniechanie jednej osoby narusza prawa i dobra osobiste drugiej (jeśli nikt nie doznaje szkody nie mówimy o przemocy)
- Osoba, wobec której stosowana jest przemoc, doznaje cierpienia i szkód fizycznych i psychicznych
Rodzaje przemocy
Najczęściej kojarzonym rodzajem przemocy jest przemoc fizyczna, gdyż jest najbardziej oczywistą formą, a jej skutki często są bezpośrednio i namacalnie widoczne. Nie jest to jednak jedyny rodzaj przemocy, a jej pozostałe przejawy mogą być tak samo, albo nawet bardziej groźne.
Przemoc fizyczna – naruszanie nietykalności fizycznej.
Przemoc fizyczna jest intencjonalnym zachowaniem powodującym uszkodzenie ciała lub niosącym takie ryzyko, np.: popychanie, szarpanie, szturchanie, klepanie, klapsy, ciągnięcie za włosy, szczypanie, kopanie, bicie ręką, pięścią, uderzenie w twarz przypalanie papierosem, duszenie, krępowanie ruchów, itp.; Narusza ona poczucie fizycznego bezpieczeństwa, ale również cielesnych granic, integralności i wartości.
Przemoc psychiczna – naruszanie godności osobistej.
Przemoc psychiczna/emocjonalna zawiera przymus i groźby. Częstym jej elementem jest celowe obniżanie poczucia wartości ofiary, lub budowanie przekonania, że świat wokół jest straszny i groźny a ofiara sobie w nim nie poradzi. Przemoc psychiczna zawiera szeroki wachlarz mniej lub bardziej subtelnych działań takich jak: obrażanie, wyzywanie, osądzanie, ocenianie, krytykowanie, straszenie, szantażowanie, grożenie, nieliczenie się z uczuciami, krzyczenie, oskarżanie, obwinianie, oczernianie, krzywdzenie zwierząt, czytanie osobistej korespondencji, ujawnianie tajemnic, sekretów, wyśmiewanie, lekceważenie, itp.; Tego typu przemoc może być subtelna, ale jej niszczące skutki mogą poważnie i niekiedy na stałe naruszyć psychikę ofiary.
Przemoc seksualna – Naruszanie intymności.
Przemoc seksualna to jakakolwiek aktywność seksualna, której poddawana jest druga osoba bez jej zgody. Jest to zarówno zmuszanie osoby do aktywności seksualnej wbrew jej woli, jak i kontynuowaniu aktywności seksualnej, gdy osoba nie jest w pełni świadoma, bez pytania jej o zgodę lub gdy na skutek zaistniałych warunków obawia się odmówić. Przymus może polegać na bezpośrednim użyciu siły lub emocjonalnym szantażu. Tego typu przemoc poważnie narusza poczucie godności ofiary, obdziera ją z intymności i prywatności. Powoduje poważne zaburzenia zarówno w sferze seksualnej jak i psychicznej.
Przemoc ekonomiczna – Naruszanie własności.
Przemoc ekonomiczna wiąże się celowym niszczeniem czyjejś własności, pozbawianiem środków lub stwarzaniem warunków, w których nie są zaspokajane niezbędne dla przeżycia potrzeby. Np.: niszczenie rzeczy, włamanie, kradzież, używanie rzeczy bez pozwolenia, zabieranie pieniędzy, dysponowanie czyjąś własnością, zaciąganie pożyczek „na wspólne konto”, sprzedawanie osobistych lub wspólnych rzeczy bez uzgodnienia, zmuszanie do spłacania długów, itp.
Zaniedbanie – Naruszanie obowiązku do opieki ze strony osób bliskich
Zaniedbanie w kontekście pracy z dziećmi i młodzieżą to przede wszystkim niedostateczna opieka rodzicielska. Może się ono wyrażać zarówno w niezapewnieniu odpowiednich warunków funkcjonowania dziecka (np. niewłaściwy ubiór, brak miejsca do nauki, brak właściwej diety) jak i w braku opieki na poziomie intelektualnym czy emocjonalnym. Zawsze należy pamiętać, że zaniedbania, choć często zdarzają się w rodzinach zagrożonych patologią społeczną mają też miejsce w tak zwanych „dobrych domach”.
Czynniki ryzyka przemocy
Choć różne rodzaje przemocy mogą pojawiać się w każdych okolicznościach istnieją czynniki, które sprawiają, że jej wystąpienie jest bardziej prawdopodobne. Jeśli kilka z nich występuje jednocześnie powinno to wzmocnić czujność wychowawców względem danego podopiecznego. Należy jednak pamiętać, że samo występowanie tych okoliczności nie powoduje ani nie gwarantuje wystąpienia zachowań przemocowych!
Czynniki ryzyka związane z dzieckiem
- wiek – młodsze dzieci są bardziej narażone
- płeć – w zależności od rodzaju przemocy (np. chłopcy są bardziej narażeni na przemoc fizyczną, dziewczynki na przemoc seksualną)
- niepełnosprawność
- choroby chroniczne
- zachowania dziecka sprawiające trudności opiekunom
Czynniki ryzyka związane z rodziną
- samotne rodzicielstwo
- niespokrewnieni dorośli
- cechy rodziców (np. wiek, wykształcenie)
- funkcjonowanie psychiczne rodziców
- doświadczanie przemocy przez rodziców
- stosowane metody wychowawcze dopuszczające przemoc
- uzależnienia
- stres
Czynniki ryzyka związane ze środowiskiem
- izolacja społeczna rodziny (np. związana z inną narodowością czy wyznaniem)
- ubóstwo
- przemoc i patologia w miejscu zamieszkania.
Jak reagować na przemoc?
Jeśli otrzymasz informację na temat krzywdzenia dziecka lub jesteś świadkiem takiej sytuacji, masz obowiązek zareagować!
Reagowanie w przypadku przemocy nie jest proste, a dokładna „droga reakcji” zależy od okoliczności zdarzenia. Jeśli do aktu przemocy dochodzi w ramach działań ZHP należy:
- Zareagować, jeśli jesteśmy świadkami przemocy i zabezpieczyć osobę poszkodowaną (o ile to dla nas bezpieczne).
- Jak najszybciej zawiadomić osoby odpowiedzialnej za ochronę małoletnich (czyli w tym wypadku komendanta hufca oraz pełnomocnika komendanta chorągwi ds. SFH) oraz utworzyć zgłoszenie w systemie SFH.
- Zaplanować dalsze działania na rzecz poszkodowanego w porozumieniu z osobą odpowiedzialną za ochronę małoletnich.
- W przypadku gdy jest to koniecznie zawiadomić o podejrzeniu popełnieniu przestępstwa i/lub podjąć kontakt z odpowiednimi instytucjami i/lub złożyć wniosek do sądu o wgląd w sytuację dziecka/rodziny.
- Monitorować sytuację dziecka i jeśli to konieczne zapewnić mu wsparcia w ramach organizacji.
Należy pamiętać, że każdy dorosły kto pozyska informacje o przemocy wobec osób nieletnich ma obowiązek zgłosić ten fakt odpowiednim organom! Zgłoszenia takiego można dokonać w najbliższym, dla zgłaszającego, komisariacie policji. Z informacjami o podejrzeniu przemocy w rodzinie można udać się również do Ośrodka Pomocy Rodzinie lub do sądu rodzinnego.
Dofinansowano ze środków Miasta Gdańska.
