Zmarł komandor w stanie spoczynku Roman Rakowski ps. „Grab”

(1924–2026)

Z ogromnym smutkiem i głębokim wzruszeniem przyjęliśmy wiadomość o śmierci komandora w stanie spoczynku Romana Rakowskiego, ps. „Grab”, „Długi” – żołnierza Armii Krajowej, harcerza Szarych Szeregów, patrioty, gdańszczanina z wyboru, a przede wszystkim dobrego i prawego człowieka.

Jeszcze miesiąc temu, 20 marca 2026 roku, mieliśmy zaszczyt osobiście złożyć Mu życzenia z okazji 102. urodzin, które obchodził w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Był stałym i niezwykle cenionym gościem muzealnych wydarzeń, dzielił się swoją historią, mądrością i wrażliwością, zawsze podkreślając wagę pamięci o żołnierzach i świadkach II wojny światowej, którzy już odeszli.

19 kwietnia 2026 roku o godzinie 18:45, przeżywszy 102 lata, jeden miesiąc i jeden dzień, komandor w stanie spoczynku Roman Rakowski odszedł do Domu Ojca, stając na wieczną wartę.

Harcerz, konspirator, żołnierz Podziemia

Roman Rakowski urodził się 18 marca 1924 roku w Tymowej w powiecie brzeskim. W Brzesku uczęszczał do szkoły powszechnej oraz Gimnazjum nr 350 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Już w 1935 roku złożył przysięgę harcerską, otrzymując Krzyż Harcerski z rąk harcmistrza Sobolewskiego w drużynie im. księcia Józefa Poniatowskiego.

Od pierwszych dni II wojny światowej aktywnie działał wraz z harcerzami, niosąc pomoc ludności cywilnej oraz uczestnicząc w ukrywaniu broni pozostawionej przez wycofujące się Wojsko Polskie. Działalność ta stała się celem represji Gestapo – 3 maja 1940 roku rozpoczęły się aresztowania harcerzy i brzeskiej inteligencji. Jego koledzy stali się pierwszym transportem więźniów do Auschwitz.

Ukrywany na plebanii, a następnie przerzucony do Mościc, złożył przysięgę konspiracyjną w Szarych Szeregach, przyjmując pseudonim „Grab”. Działał w Szkołach Bojowych, Wywiadzie i Informacji Szarych Szeregów, a następnie w Grupach Szturmowych.

Armia Krajowa i walka zbrojna

Na mocy decyzji scaleniowych trafił do Kedywu Armii Krajowej Okręgu Krakowskiego, uczestnicząc w akcjach dywersyjnych, odbiciach więźniów oraz wykonywaniu wyroków polskich sądów podziemnych. Dwukrotnie został ranny – w akcji w Jordanowie oraz w bitwie pod Kasiną Wielką.

W 1943 roku za akcję pod Stróżami otrzymał Krzyż Walecznych. Jako żołnierz elitarnej jednostki 993/W brał udział w wielu kluczowych akcjach Armii Krajowej na terenie Małopolski i Lwowa.

Podczas Akcji „Burza” we Lwowie walczył m.in. w Śródmieściu i o Kortumową Górę. Za bohaterstwo w tych walkach został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari V klasy.

27 lipca 1944 roku został aresztowany przez NKWD i więziony przy ul. Łąckiego we Lwowie.

Powojenne represje i służba w Marynarce Wojennej

Po wojnie, działając w konspiracji Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, kontynuował pracę wywiadowczą. W latach 1946–1948 służył w I Oddziale Sztabu Generalnego Marynarki Wojennej, gdzie 4 lipca 1947 roku był pierwszym oficerem witającym wracający do kraju ORP „Błyskawica”.

W 1948 roku, w wyniku inwigilacji i ujawnienia jego akowskiej przeszłości, został przeniesiony w stan spoczynku.

Życie zawodowe i działalność społeczna

Ukończył Wydział Prawa, jednak w okresie stalinowskim odmówił przyjęcia nominacji sędziowskiej. Pracował jako radca prawny Lasów Państwowych, a następnie przez wiele lat związany był z ruchem spółdzielczym „Społem” w Inowrocławiu, Sopocie i Gdańsku, dochodząc do stanowiska prezesa Gdańskiego Oddziału Wojewódzkiego.

Przez cały okres PRL był inwigilowany przez aparat bezpieczeństwa.

Po 1989 roku stał się jednym z najważniejszych strażników pamięci Armii Krajowej na Pomorzu – współtworzył Światowy Związek Żołnierzy AK, kierował Związkiem Inwalidów Wojennych RP, był Przewodniczącym Rady Kombatantów Województwa Pomorskiego. Do końca życia aktywnie zabierał głos w sprawach prawdy historycznej i szacunku dla weteranów – niezależnie od trudnych kontekstów i sporów.

Człowiek dialogu i autorytet

Urodzony w Tymowej, wychowany w Brzesku, Gdańsk wybrał jako swoje miasto. Oddychał – jak sam mówił – „dwoma płucami”: brzeskim i gdańskim. Do ostatnich lat życia spotykał się z młodzieżą, żołnierzami i harcerzami. Był przyjacielem 7 Pomorskiej Brygady Obrony Terytorialnej, wspierając jej żołnierzy swoją obecnością i słowem.