Zofia Polkowska

Kategorie:
Data publikacji:

Polkowska z Anyżów Zofia (1905-1989), nauczycielka, harcmistrzyni, zastępczyni komendantki Poleskiej Chorągwi Żeńskiej (1932-1935), hufcowa Hufca Harcerek w Gdyni (1936-1937 i 1957-1958) i komendantka Morskiej Chorągwi Harcerek (1945-1948). Urodziła się 12 X 1905 w  Młodzieszynie w pow. Sochaczewskim. Była córką Jana, urzędnika w cukrowni, i Stefanii. Miała siostrę Irenę Anyżówną (1907-1953), harcmistrzynię, instruktorkę żeńskich chorągwi: mazowieckiej, wołyńskiej i morskiej.

We wrześniu 1920 wstąpiła do 2 Drużyny Harcerek im. Henryki Pustowójtówny przy Gimnazjum Żeńskim im. J. U. Niemcewicza w Łowiczu – przyrzeczenie harcerskie składała na ręce gen. Józefa Hallera. W tej drużynie w latach 1923-1925 pełniła funkcję drużynowej. W 1924 otrzymała stopień przodowniczki i prowadziła obóz w Świdrze, a w roku następnym w Sobocie k. Jackowic, także brała udział w kursie instruktorskim Głównej Kwatery Harcerek w Sromowcach Wyżnych.

W okresie studiów na Uniwersytecie Warszawskim (1925-1932) kontynuowała działalność harcerską, początkowo jako sekretarka Wydziału Drużyn Prowincjonalnych Warszawskiej Chorągwi Żeńskiej/Harcerek, a od powstania Mazowieckiej Chorągwi Żeńskiej/Harcerek (1926) jako członkini i wizytatorka komendy Chorągwi, a także kierowniczka Wydziału Obozów i wycieczek tejże komendy (1928-1932). Była zaangażowana w akcje letnie – prowadziła obozy i kursy instruktorskie w Świętej Katarzynie, Roztoce k. Istebnej, Poznaniu i Gołubiu Kaszubskim, a także kierowała zlotem chorągwi w Rybienku k. Wyszkowa (1928).

W 1927 r. otrzymała stopień podharcmistrzyni (phm.=hm. od XII 1927).

Po otrzymaniu dyplomu magistra filozofii (specjalizacja filologia polska) wyjechała na Polesie gdzie pracowała jako nauczycielka języka polskiego w gimnazjach w Brześciu n. Bugiem i Łunińcu (1932-1935), a w harcerstwie pełniła funkcję zastępczyni komendantki poleskiej Chorągwi Żeńskiej/Harcerek.

W zawiązku z wyjściem za mąż w 1935 r. wyjechała do Gdyni, gdzie podjęła pracę nauczycielki – polonistki na Koncesjonowanych Kursach Gimnazjalnych dla Dorosłych oraz działalność harcerską w Pomorskiej Chorągwi Harcerek. W latach 1936-1937 pełniła funkcję hufcowej Morskiego Hufca Harcerek, a następnie w latach 1938-1939 komendantki Morskiego Środowiska Harcerek, które skupiało po dwa hufce harcerek młodszych i starszych. W ramach Pogotowia „wojennego” Harcerek nadzorowała przygotowanie dziewcząt do służby samarytańskiej, łączności i opieki nad dziećmi. Wiele obozów gdyńskich harcerek lokalizowanych było celowo przy granicy polsko-niemieckiej w Nadolu i Kartoszynie nad J. Żarnowieckim i w Dziemianach na Kaszubach dla umocnienia ducha polskości na tych terenach. Wspomnienia z tego okresu zawarła w opracowanej przez siebie „Historii Morskiego Hufca i Środowiska Harcerek w Gdyni w latach 1928-1939” (1980, rks w Muzeum Miasta Gdyni).

Wybuch II wojny światowej zaskoczył ją w rodzinnych stronach – powróciła do Gdyni, ale po zajęciu miasta przez hitlerowców dalszy jej pobyt na Wybrzeżu okazał się śmiertelnie niebezpieczny, gdyż jej nazwisko pojawiło się na niemieckich afiszach osób poszukiwanych. Wraz z wysiedloną z Młodzieszyna rodziną znalazła schronienie we wsi Kamion k. Łowicza, gdzie w czasie okupacji prowadziła tajne nauczanie.

Do Gdyni wróciła w sierpniu 1945 r. i podjęła pracę nauczycielki języka polskiego w Państwowym Gimnazjum i Liceum Żeńskim (od 1955 r. po połączeniu z Liceum Męskim – szkoła przyjęła nazwę II Państwowe Liceum ogólnokształcące im. A. Mickiewicza), gdzie pracowała do 1947 r., choć formalnie przeszła na emeryturę w 1962 r.

Równocześnie nawiązała kontakty z żyjącymi towarzyszami pracy harcerskiej i za zgodą Naczelniczki Harcerek hm. Wiktorii Dewitzowej przystąpiła do organizacji Morskiej Chorągwi Harcerek – komendantką Chorągwi mianowana została Rozkazem L. 3/45 z 2 X 1945. Wiosną 1946 przeniosła siedzibę komendy Chorągwi z Sopotu do odremontowanego obiektu w Gdyni, a latem zorganizowała zgrupowanie chorągwianych kursów szkoleniowych w Sianowie k. Kartuz. Na zimowisku w Cieplicach na przełomie 1946/1947 przeprowadziła szkolenie hufcowych. Wobec nasilających się tendencji dotyczących zmian w polskim ruchu młodzieżowym – 23 V 1948 ustąpiła z funkcji komendantki Chorągwi.

Do pracy harcerskiej powróciła po odrodzeniu ZHP w grudniu 1956 – weszła w skład pierwszej Komendy Chorągwi Harcerstwa w Gdańsku, obejmując równocześnie kierownictwo Wydziału Programowego i członkowstwo w Komisji Weryfikacyjnej Chorągwi. Od marca 1957 do września 1958 była ponownie hufcową Hufca Harcerek w Gdyni. Po 1958 r. zajęła się gromadzeniem materiałów do historii żeńskiego harcerstwa na Pomorzu i relacji dotyczących Tajnego Hufca Harcerzy w Gdyni (1940-1945). W latach 1976-1989 była członkinią HKS „Korzenie” w Gdańsku i HKS „Straznica” w Gdyni. Udzielała się też w Związku Nauczycielstwa Polskiego.

Zmarła 3 II 1989 i pochowana została na gdyńskim cmentarzu Witomino. Od 2007 r. ma tabliczkę epitafijną w Muzeum Pamięci Harcerstwa w Skulsku.

Odznaczona była Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski 91987), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1980), Krzyżem Za Zasługi dla ZHP (1976), Odznaką Honorową „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej” (1979), Złota Odznaką ZNP (1979) i Odznaką ZNP „Za Tajne Nauczanie” (1985) oraz Honorową Odznaką Przyjaciół Łowicza i Ziemi Łowickiej (1978).

W 1935 zawarła związek małżeński z hm. Bolesławem Polskowskim (1900-1989 lub HSB t. 5) – dzieci nie miała.

Encyklopedia Gdyni, Gdynia 2006, t. 1, s. 585;
Fietkiewicza O., Materiały do Harcerskiego Słownika Biograficznego;
Jarzębowski K., Kuprianowicz L., Harcmistrzynie i Harcmistrze…, s. 15;
Kuligowski Z., Radys B., Harcerstwo gdańskie 1945-1973, s. 8-19, 43, 169;
Puchała S., Poczet harcmistrzyń i harcmistrzów, t. 2, s. 43;
Czuwaj Gdynio – wspomnienia gdańskich harcerek i harcerzy 1928-2011, s. 12 i 23;
Fersten A., Druh N-20, w: Motywy 1981, nr 48;
Polkowska Z., Historia Morskiego Hufca i Środowiska Harcerek w Gdyni w latach 1928-1939 z 1980 r., rks w Muzeum Miasta Gdyni;
Polkowska Z., Wykaz służby harcerskiej z 1987, mps w posiadaniu autorów.

hm. Zenon Kuligowski
hm. Maria Kruszczyńska

Mgr Zenon Kuligowski hm., historyk, członek Komisji Historycznej Gdańskiej Chorągwi ZHP, komendant chorągwi w latach 1969-1973.

Mgr Maria Kruszczyńska z d. Porożyńska, harcmistrzyni, przewodnicząca HKS „Strażnica” im. hm. B. Porożyńskiego w Gdyni.

Czuwajcie – to znaczy postępujcie tak, by móc szczęśliwie żyć.

Najnowsze wpisy

|BADŹ Z NAMI NA BIEŻĄCO|

Związek Harcerstwa Polskiego
Chorągiew Gdańska

im. Bohaterów Ziemi Gdańskiej
ul. Za Murami 2-10, 80-823 Gdańsk

tel.: (58) 301 13 27

Administrator: Jacek Grzebielucha jacek.grzebielucha@zhp.net.pl